İnsan hayatını çoğu zaman başına gelen olayların toplamı olarak düşünür. Çocuklukta yaşanan bir kırgınlık, başarısız bir ilişki, kaybedilen bir iş, ertelenmiş bir hayal, aile içinde yaşanan bir çatışma ya da yıllardır taşınan bir pişmanlık… Zamanla bütün bunlar birer “sorun” olarak hayat hikâyemizin içine yerleşir. Kendimizi anlatırken de çoğu zaman bu sorunların diliyle konuşmaya başlarız: “Ben böyleyim, çünkü şunu yaşadım.”
Oysa insanı yalnızca yaşadıklarıyla açıklamak mümkün değildir. Aynı olayın iki farklı insanın hayatında bambaşka sonuçlar doğurabilmesi bunun en açık göstergesidir. Bir insan için başarısızlık, hayatının geri kalanını belirleyen bir yenilgiye dönüşebilirken; bir başkası için yönünü değiştirmesini sağlayan bir deneyim olabilir. Olay aynıdır; fakat olayın insan zihnindeki karşılığı aynı değildir.
Burada önemli olan yalnızca ne yaşadığımız değil, yaşadığımıza ne anlam verdiğimizdir.
İnsanın dünyayla ilişkisi salt olaylar üzerinden kurulmaz. İnsan olayları yorumlar, onları geçmişiyle ilişkilendirir, geleceğe dair beklentileriyle birleştirir ve sonunda kendisi hakkında bir kanaat oluşturur. Böylece yaşanan bir olay, yalnızca geçmişte kalmış bir olay olmaktan çıkar; kişinin kendisini, başkalarını ve geleceğini algılama biçiminin bir parçası hâline gelir.
Bu nedenle bazen hayatımızdaki asıl problem, başımıza gelen şey değildir. Asıl problem, o olayın zihnimizde aldığı biçimdir.
Bir insan “Beni terk ettiler” diyebilir. Bir başkası aynı deneyimi “Ben sevilmeye değer değilim” sonucuna bağlayabilir. Bir diğeri ise “Bu ilişki bana kendim hakkında önemli bir şey öğretti” diyebilir. Yaşanan olay değişmemiştir. Fakat olayın anlamı değişmiştir. Anlam değiştiğinde ise kişinin geçmişe, kendisine ve geleceğe bakışı da değişmeye başlar.
Buradan önemli bir sonuç çıkar: Değişim her zaman geçmişi değiştirmek değildir. Bazen geçmişle kurduğumuz anlam ilişkisini değiştirmektir.
Bu, yaşananları inkâr etmek anlamına gelmez. Tam tersine, kişinin kendi hikâyesine daha dürüst biçimde bakabilmesini gerektirir. Çünkü insan bazen geçmişte yaşadığı olaydan çok, o olay hakkında yıllardır taşıdığı hükümden yorulur.
“Ben başarısızım.”
“Bana güvenilmez.”
“İnsanlara güvenilmez.”
“Ben zaten hiçbir zaman istediğim hayatı kuramayacağım.”
“Böyle bir şey yaşadığım için artık eskisi gibi olamam.”
Bu cümleler ilk bakışta yalnızca düşünce gibi görünür. Fakat tekrarlandıklarında birer hayat yorumuna dönüşürler. İnsan zamanla yaşadığı olayları değil, olaylardan çıkardığı sonuçları yaşamaya başlar.
Tam da bu noktada iyileşme kavramını yeniden düşünmek gerekir.
İyileşmek yalnızca acının azalması değildir.
Elbette acının hafiflemesi önemlidir. Fakat bazı acılar tamamen ortadan kalkmayabilir. Bazı kayıpların telafisi mümkün değildir. Bazı ilişkilerin bıraktığı izler bütünüyle silinmez. İnsan geçmişini unutmak zorunda değildir; hatta çoğu zaman unutmak iyileşmenin şartı da değildir.
Asıl mesele, o acının hayatımızdaki yerinin ne olduğudur.
Bir yara insanın bütün hayatını açıklamaya başladığında problem yalnızca yaranın kendisi olmaktan çıkar. İnsan kendisini yarasıyla özdeşleştirmeye başlar. “Ben bunu yaşadım” cümlesi zamanla “Ben bundan ibaretim” düşüncesine dönüşür.
Oysa insan, yaşadığı acıdan daha büyüktür.
Bu nedenle bazen insanın yarasını iyileştirmeden önce, yarasının hayatındaki anlamını keşfetmesi gerekir.
Bu keşif kolay değildir. Çünkü anlam üzerine düşünmek, insanı hazır cevaplardan uzaklaştırır. “Kim suçlu?” sorusunun yanında “Bu deneyim bana ne gösterdi?” sorusunu da sormayı gerektirir. “Neden benim başıma geldi?” sorusunun yanına “Bundan sonra nasıl bir insan olmak istiyorum?” sorusunu koymayı gerektirir.
İşte insanın kendisiyle gerçek anlamda karşılaşması çoğu zaman burada başlar.
Çünkü hayatımızın bazı dönemlerinde ihtiyacımız olan şey, bize ne yapacağımızı söyleyecek birinden çok, kendi düşüncelerimizin ve değerlerimizin içine daha dikkatli bakmamıza yardımcı olacak bir eşliktir.
Bazen cevap, daha fazla bilgi edinmekte değildir. Bazen sorun, karar verememekte de değildir. İnsan ne yapması gerektiğini bildiği hâlde neden yapamadığını anlamaya çalışabilir. Bir seçeneğin doğru olduğunu düşündüğü hâlde neden ondan uzaklaştığını sorgulayabilir. Ya da yıllardır taşıdığı bir düşüncenin gerçekten kendisine mi ait olduğunu ilk kez fark edebilir.
Felsefi düşünmenin hayatla buluştuğu yer tam da burasıdır: İnsan yalnızca “Nasıl daha iyi hissederim?” diye değil, “Nasıl bir hayat yaşamak istiyorum ve bu hayatı hangi anlamlar üzerine kuracağım?” diye sormaya başladığında mesele derinleşir.
Belki de hayatımızdaki bazı düğümler çözülmeyi değil, önce anlaşılmayı bekliyordur.
Çünkü insan bazen acısından değil, acısına verdiği anlamdan kurtulmaya ihtiyaç duyar.
Ve belki de gerçek değişim, geçmişin artık hiç canımızı yakmaması değil; geçmişin bugünümüz ve yarınımız üzerindeki hükmünü kaybetmesidir.
İnsan geçmişini değiştiremez.
Fakat geçmişinin hayatında ne anlama geleceğine dair söz söyleme imkânını bütünüyle kaybetmiş değildir.
Bazen yeni bir hayat, yeni bir olayla değil, eski bir olaya ilk kez başka bir gözle bakmakla başlar.
FelsefiDanışmanlık #FelsefiDüşünce #UygulamalıFelsefe #HayatınAnlamı #AnlamArayışı #KendiniTanıma #KendiniAnlamak #ÖzFarkındalık #Varoluş #VaroluşsalSorular #GeçmişleYüzleşmek #KişiselDönüşüm #İçselDönüşüm #AnlamlıYaşam #YaşamFelsefesi